آناتومی دندان (عصب، ریشه)، انواع، تعداد، شکل دندان

an
دندان‌ سخت‌ترین ماده موجود در بدن انسان است. به غیر از نقش مهم دندان‌ها در جویدن مواد غذایی، دندان‌ها نقش با اهمیت در صحبت کردن فرد دارند. ساختارهای تشکیل دهنده دندان شامل عاج، پالپ و سایر بافت‌ها همچون رگ‌های خونی و اعصاب موجود در بخش استخوانی فک هستند. در ناحیه بالای خط لثه، بخش خارجی دندان با یک پوشش سخت به نام مینای دندان پوشیده شده است.
بطور عادی، هر انسان ۳۲ دندان دائمی‌دارد که ۱۶ عدد آنها بر روی فک بالا و ۱۶ عدد بر روی فک پایین قرار دارند. به هر حال، گاهی اوقات به خاطر شرایط ژنتیک، نقص مادرزادی یا مشکلات مربوط به رویش دندان‌ها، ممکن است تعداد دندان‌های موجود در دهان فرد بیشتر یا کمتر از این مقدار باشند. دندان‌های قرار گرفته بر روی فک‌های بالا و پایین در دهان را می‌توان بر اساس موقعیت و عملکرد به چهار گروه اصلی تفکیک کرد.

برای حفظ سلامت دندان‌ها، لازم است بطور منظم از معاینات دندانپزشکی استفاده شود. به این منظور دندانپزشک توصیه‌های لازم را درباره تعداد دفعات معاینه دندان‌ها بر اساس خطر ایجاد مشکلات مربوط به آن در اختیار شما قرار می‌دهد. در نتیجه فاصله زمانی جلسات ملاقات با دندانپزشک بین ۳ تا ۲۴ ماه خواهد بود. در هنگام معاینه وضعیت دهان و دندان، دندانپزشک وضعیت دندان‌های شما را در ارتباط با علائم پوسیدگی یا شواهد مربوط به ابتلا به بیماری‌های لثه بطور دقیق کنترل می‌کند. به این ترتیب می‌توان از عدم وجود مشکلات خاص در این رابطه اطمینان حاصل کرد. حتی اگر علائم دندانی خاص نداشتید، وقتی زمان چک‌آپ دندانپزشکی فرا برسد (هر ۶ ماه یک بار) به دندان‌پزشک مراجعه کنید. دندان‌پزشک دهان و دندان شما را معاینه می‌کند، از بروز مشکلات دندانی جلوگیری می‌کند و بیماری‌های موجود را قبل از آنکه پیشرفت زیادی بکند، درمان می‌کند.
در کلینیک دکتر هاشمی همکاران متخصص به گرمی آماده ارائه خدمات جهت معاینه و بررسی دندان‌های شما می‌باشند. جهت دریافت مشاوره یا رزرو نوبت با شماره‌های ۰۲۱۲۲۲۲۵۲۵۱ و ۰۲۱۲۲۲۷۶۶۹۲ تماس حاصل فرمایید.

اجزای دندان‌ها


دندان از سه جزء مختلف به شرح زیر تشکیل شده است:
• آب
• مواد ارگانیک
• مواد غیر ارگانیک

بخش‌های مختلف دندان‌ها


an1

  • ریشه دندان: بخشی از دندان است که در استخوان فک قرار دارد. انواع خاص دندان‌ها دارای ۱، ۲، یا ۳ ریشه هستند. ریشه‌های دندان می‌توانند از یکدیگر جدا بوده یا به هم جوش خورده باشند.
  • تاج دندان: بخشی از یک دندان است که بالای خط لثه قرار گرفته و هنگام مشاهده داخل دهان دیده می‌شود. علاوه بر این تاج بخشی از دندان است که با مینا پوشیده شده است.
  • گردن دندان: بخشی از دندان است که ریشه و تاج دندان به هم می‌رسند. این بخش در ناحیه خط لثه قرار دارد.
  • مینای دندان: بافت سفید و کلسیته دندان است که تاج دندان را می‌پوشاند. این بخش از دندان سخت‌ترین بافت موجود در بدن انسان است. سطح مواد معدنی موجود در مینای دندان بیشتر از تمام بخش‌های دیگر بدن می‌باشد.
  • عاج دندان: یک بافت کلسیته است که سخت‌تر از استخوان بوده ولی سطح مواد معدنی آن کمتر از مینای دندان است. بخش عمده ساختار داخلی سخت دندان از عاج تشکیل شده است.
  • سمنتوم: یک لایه نازک از بافت کلسیته است که سطح ریشه دندان را می‌پوشاند. فیبرهای رباط پیرامونی دندان در این لایه قرار دارند.
  • پالپ دندان: بافت نرم دندان است که در ساقه میان هر دندان قرار دارد. این ناحیه از رگ‌های خونی، فیبرهای عصبی و بافت پیوندی تشکیل شده است. در اکثر مواقع به این ناحیه به صورت ساده ریشه عصب گفته می‌شود.
  • حفره استخوانی: این ناحیه از استخوان فک ریشه دندان را احاطه کرده و دندان را در محل نگه می‌دارد. این بخش از فک ناحیه‌ای است که حفره‌های دندان در آن قرار دارد.
  • لثه: بافت پوستی در برگیرنده دندان‌ها است که سطح استخوان فک را نیز می‌پوشاند. در اصطلاح تخصصی به بافت لثه ژینژیوا (gingiva) گفته می‌شود.
  • رباط پریودنتال: این بافت فضای بین ریشه یک دندان و استخوان اطراف آن را می‌پوشاند. این رباط دندان را محکم در حفره آن نگه می‌دارد.
  • ساقه پالپ: فضای توخالی قرار گرفته در مرکز عاج یک دندان است که با بافت پالپ دندان پر شده است.

مراحل رشد دندان


دندان‌ها به دو دسته کلی طبقه‌بندی می‌شوند:

دندان‌های شیری (اولیه)

an2

اولین مجموعه دندان‌ها در دهان از دندان‌های شیری یا اولیه تشکیل می‌شوند که فرآیند رشد آن‌ها از حدود ۱۴ ماهگی در داخل رحم قبل از تولد شروع شده و این فرآیند با رسیدن به سن ۳ سالگی پس از تولد کامل می‌شود. در این حالت در صورت عدم وجود مشکلات ژنتیکی، بیماری دندان، یا آسیب‌دیدگی، اولین دندان‌های شیری در دهان در حدود سن شش ماهگی در دهان کودک مشاهده شده و آخرین دندان‌های شیری با رسیدن کودک به سن ۲۴ تا ۳۲ ماهگی ظاهر خواهند شد.

دندان‌های شیری تا زمان رسیدن کودک به حدود سن ۶ سالگی در دهان وی باقی مانده و در طول این مدت می‌توانند در صورت مراقبت نامناسب دچار پوسیدگی یا آسیب‌دیدگی شود. در این زمان اولین دندان‌های دائمی در دهان کودک رشد خود را آغاز می‌کنند. به این ترتیب فرآیند رشد دندان‌های دائمی در طول دوره‌ای به نام دوره ترکیبی یا دوره انتقال آغاز می‌شود که در طول این دوره هر دوی دندان‌های شیری و دندان‌های دائمی در دهان کودک وجود دارند. ویژگی‌های مربوط به دندان‌های شیری به شرح زیر هستند:

  • دندان‌های شیری از ۲۰ دندان تشکیل شده‌اند.
  • فرآیند رشد دندان‌های شیری از سه ماه اول دوره بارداری آغاز می‌شود.
  • رشد این دندان‌ها در دهان با رسیدن کودک به سن ۶ ماهگی آغاز می‌شود.
  • فرآیند رشد دندان‌های شیری با رسیدن کودک به سن ۳ سالگی کامل می‌شود.

دندان‌های دائمی (ثانویه)

an3

دوره انتقال از دندان‌های شیری به دندان‌های دائمی با رشد اولین دندان‌های آسیاب، افتادن دندان‌های قدامی، و رشد دندان‌های قدامی دائمی آغاز می‌شود. دوره ترکیبی رشد دندان‌ها معمولاً یک زمان دشوار برای کودک است، زیرا در این زمان کودک عادت‌های خاص داشته، برخی از دندان‌های وی در دهان وجود ندارند، دندان‌ها ظاهر و رنگ‌های متفاوت دارند، و ممکن است کودک با ازدحام دندان‌ها یا موقعیت نامناسب آنها در دهان مواجه شود.

دوره انتقال از سن ۶ تا ۱۲ سالگی طول کشیده و هنگامی کامل می‌شود که تمام دندان‌های شیری یا اولیه از بین رفته و با دندان‌های دائمی جایگزین شوند. با رسیدن به سن ۱۴ تا ۱۵ سالگی، دندان‌های نیش دائمی، دندان‌های آسیابی کوچک، و نیز دندان‌های آسیابی بزرگ (و ریشه‌های آنها در دهان) کامل می‌شوند و فقط سومین دندان آسیابی بزرگ در این زمان رشد نکرده که رشد آن با رسیدن سن به ۱۸ تا ۲۵ سالگی کامل خواهد شد. ویژگی‌های دندان‌های دائمی به شرح زیر است:

  • تعداد دندان‌های دائمی در اکثر موارد ۳۲ عدد است.
  • رشد این دندان‌ها با رسیدن کودک به حدود سن ۶ سالگی آغاز می‌شود.
  • فرآیند رشد اکثر دندان‌های دائمی در سن ۱۲ سالگی کامل می‌گردد.

سومین دندان آسیابی بزرگ (دندان عقل)

an5

دندان‌های عقل یک استثنا در بین دندان‌های آسیابی هستند و اغلب رشد این دندان‌ها در دهان در اواخر دوره نوجوانی یا اوایل دهه ۲۰ سالگی آغاز می‌شود.

طبقه‌بندی دندان‌ها


an6

  • دندان‌های قدامی (مرکزی و طرفی): عملکرد این دندان‌ها در ارتباط با قطع کردن و شکاف دادن مواد غذایی وارد شده به دهان است.
  • دندان‌های نیش (کاسپید): این دندان‌ها از طولانی‌ترین ریشه در بین همه دندان‌ها برخوردار بوده و در ناحیه مرکزی قوس دندان‌ها قرار دارند.
  • دندان‌های آسیابی کوچک (بیکاسپید): عملکرد این دندان‌ها مشابه دندان‌های نیش بوده و برای پاره کردن مواد غذایی مورد استفاده قرار می‌گیرند. علاوه بر این دندان‌های آسیابی کوچک نقش خرد کردن مواد غذایی را نیز مشابه دندان‌های آسیاب بر عهده دارند.
  • دندان‌های آسیابی بزرگ: موقعیت دندان‌های آسیابی بزرگ نزدیک مفصل گیجگاهی (TMJ) است که نقش نقطه اتکا را برای عملکرد فک بر عهده دارد.

مشکلات دندان‌ها


مشکلاتی که ممکن است به صورت معمول برای دندان‌ها ایجاد شود به شرح زیر هستند:

  • کرم‌خوردگی: باکتری‌های موجود در دهان در صورتی که با مسواک زدن و قرار گرفتن در معرض بزاق دهان از بین نروند، در عمل می‌توانند به مینا و نیز ساختارهای عمیق‌تر دندان آسیب وارد کنند. اکثر موارد کرم‌خوردگی در دندان‌های آسیابی بزرگ و دندان‌های آسیابی کوچک مشاهده می‌شود.
  • پوسیدگی دندان: این اصطلاح در اکثر مواقع برای تشریح بیماری‌های دندان استفاده شده و شامل کرم‌خوردگی و تحلیل رفتن دندان است.
  • آبسه و عفونت دندان: نشان دهنده التهاب ساختارهای عمیق‌تر دندان (رباط پریودنتال، استخوان فک، و سمنتوم) است. در اکثر مواقع مراقبت نامناسب و غیرکافی از بهداشت دهان و دندان علت ایجاد این مشکل می‌باشد.
  • بیماری‌های لثه: التهاب بخش سطحی لثه‌ها با ابتلا به بیماری‌های لثه ارتباط دارد. تشکیل پلاک و جرم در دهان می‌تواند از دلایل اصلی ابتلا به بیماری‌های لثه باشد.
  • پلاک: یک لایه ضخیم و بی‌رنگ از باکتری بر روی دندان است. پلاک در شرایط عادی پس از مصرف مواد غذایی شیرین به سرعت بر روی دندان تشکیل شده، اما امکان پاک کردن آن به سادگی با استفاده از روش‌های مناسب وجود دارد.
  • دندان قروچه (سایش دندان‌ها به یکدیگر): استرس، تشویش، یا مشکلات خواب می‌توانند باعث دندان قروچه شوند. این مشکل در اکثر مواقع در هنگام خواب مشاهده می‌شود. به این ترتیب سردرد یا ناراحتی و درد در ناحیه فک هنگام بیدار شدن از خواب از علائم رایج دندان قروچه هستند.
  • حساسیت دندان: هنگامی که یک یا چند دندان به دمای گرم یا سرد حساس شوند، این شرایط به معنی قرار گرفته عاج دندان در معرض محیط خارجی است.

Comments are closed.