دندان و دندانپزشکی

 

دندان و دندانپزشکی

آمادگی

تاریخچه دندانپزشکی در ایران

عده معدودی از سلمانی‌ها، شاگرد زرگرها و عطارها را می‌توان اولین افرادی دانست که با استفاده از روش‌های گوناگون، مبادرت به کشیدن دندان، گذاشتن روکش، ساختن دندان مصنوعی یا برای تسکین دردها و ورم‌های دهانی آن هم با وسایل بسیار اولیه مبادرت به انجام امور دندانپزشکی می‌کردند.

بعدها مسئله آموزش دندانپزشکی مطرح شد که پیشگامان این حرکت را می‌توان دکتر میلچارسکی، دکتر سیاح و برخی دیگر از دندانپزشکان آن زمان دانست. دندانپزشکی که شاخه‌ای از طب است تنها کلاس طب تا سال ۱۲۹۷ در مدرسه دارالفنون بود. درآبان ماه آن سال کلاس طب به مدرسه طب تغییر کرد و در نتیجه این مدرسه دارای اتاق و رئیس جداگانه‌ای گشت که محل آن در حیاط بزرگ دارالفنون قرارداشت.

با گذشت زمان وبا جدا شدن مدرسه طب از دارالفنون چند اتاق در حیاط وزارت معارف به آن اختصاص داده شد. در سال ۱۳۰۰ که دکتر سیاح تحصیلات خود را در اروپا به پایان رسانید، به ایران مراجعت و با افرادی نظیر دکتر میلچارسکی، دکتر اشتومپ و دکتر استپانیان آشنا شد. اکثر آن‌ها پزشکان ویژهٔ دربار بودند. در آن زمان به پیشنهاد دکتر میلچارسکی و دکتر سیاح و تصویب مسوؤلین وقت دستور راه‌اندازی مدرسه دندان سازی داده شد. این مدرسه در سال تحصیلی ۱۳۰۹–۱۳۱۰ وابسته به مدرسه عالی طب و مدیریت آن به عهده دکتر میلچارسکی و بعد به دکتر سیاح واگذارگردید. در آن زمان مدرسه دندانسازی دارای دو اتاق و یک زیر زمین بود که امور درمانی، لابراتوری و اداری در آن انجام می‌گرفت.

تجهیزات و برخی از مواد عبارت بودند از چند صندلی با سلفدان‌های حلبی، چهار عدد چرخ پائی دندانپزشکی جهت کلینیک، یک میز چوبی، سه عدد چهارپایه، یک ولکانیزاتور و گچ ساختمانی که توسط محمدخان اولین مستخدم مدرسه دندانسازی کوبیده می‌شد و الک می‌گردید. آموزش‌های نظری و عملی در این مقطع توسط دکتر آشوت هاروطونیان و شهریار سلامت انجام می‌شد. پایه دانشگاه به سبک دانشگاه‌های اروپایی در سال ۱۳۱۳ ریخته شد. در مهرماه آن سال دکتر سیاح رئیس دانشکده و دکتر محسن لک عهده‌دار تدریس کلینیکی شدند. دوره آن پنج سال بود که چهارسال آن صرف آموزش‌های عملی ونظری می‌گردیدو یکسال جهت تهیه وتدوین پایان‌نامه.

امروزه شاهد پیشرفت‌های زیاد در این رشته و تخصصی شدن شاخه‌های این رشته هستیم. به طوری که یک دانشجوی دندانپزشکی باید برای اخذ مدرک دکترای عمومی دندان پزشکی در یک دوره شش ساله تحت آموزش‌های نظری و عملی قرار گیرد که دو سال ابتدایی این دوره مربوط به علوم پایهٔ پزشکی می‌باشد. دانشجویان می‌توانند پس از اخذ مدرک عمومی خود به شرط قبولی در آزمون دستیاری در یکی از شاخه‌های تخصصی این رشته ادامه تحصیل دهند. از شاخه‌های تخصصی این رشته می‌توان: ارتودانتیکس- اندودانتیکس- جراحی فک و صورت- پروتزهای دندانی و… را نام برد.

 

دانستنی های عصب‌کشی دندان برای اولین‌بار

درمان کانال ریشه (عصب کشی)، با بی‌حسی موضعی انجام می‌شود. هدف از بی‌حسی در درمان‌های دندانپزشکی این است که شما درد و ناراحتی حین درمان را احساس نکنید. تزریق بی‌حسی موضعی ممکن است کمی ناراحت کننده باشد ولی با توجه به نوع سوزن تزریق، نوع ماده و محل تزریق، با تزریق‌های داخل عضلانی (مثل تزریق پنی سیلین) تجربه متفاوتی است و برای بیشتر بیماران به آن اندازه ناخوشایند نیست. اگر این مرحله موفقیت آمیز باشد، دیگر ابزارهای عجیب و غریب، مراحل طولانی و غیره هیچ یک برایتان دردناک نخواهد بود.

بعد از اینکه بی‌حسی اثر کرد، معمولا حین درمان شما دردی احساس نمی‌کنید. مورادی پیش می‌آید که بی‌حسی کامل نیست و شما حین درمان درد احساس می‌کنید، این موارد در فک پایین شیوع بیشتری دارد. در این موارد، دندانپزشک وقتی مطلع شود با تکرار بی‌حسی یا تغییر نوع تزریق، بی‌دردی را برای شما ایجاد می‌کند.
به ندرت با تمام این تمهیدات حین کار ممکن است شما احساس ناراحتی را کماکان داشته باشید. عبور از این مرحله در گرو همکاری نزدیک شما و دندانپزشک است. اگر شما این باور را داشته باشید که دندانپزشکتان تمام تلاشش را برای ارائه درمانی بدون درد و ناراحتی برای شما به خرج می‌دهد، ممکن است بتوانید با دندانپزشکتان برای عبور از این مرحله (که شیوع آن زیاد نیست) همکاری کنید.

هر قدر شما مضطرب و عصبی باشید، بی‌حس شدن دندان شما ممکن است با احتمال بیشتری با مشکل روبرو شود. درد فرآیندی است که جنبه ادراکی و ذهنی هم دارد. تلقی شما از درمان، تصورات شما و حالات روحی شما می‌تواند بر میزان دردی که احساس می‌کنید تاثیر بگذارد.

اگر خیلی خسته باشید، کمبود خواب داشته باشید یا از نظر روانی آماده نباشید، ممکن است که همکاری کمتری با دندانپزشکتان نشان دهید. معمولا برای کسانی که نگران درد حین کار بوده و استرس بالایی دارند، ممکن است توسط دندانپزشکشان، داروهایی برای مصرف یک روز قبل از درمان و یا روز درمان تجویز شود. آرام بخش‌ها و داروهای ضد التهاب و ضد درد بنا به تشخیص ذندانپزشکتان، ممکن است در این مواقع برای شما نسخه شود.

پیشنهاد می‌شود، بازه زمانی قبل و بعد از کار دندانپزشکی را خالی بگذارید تا بی‌جهت استرس بیشتری به خود تحمیل نکنید. سوالات خود را در مورد عصب کشی از دندانپزشک خود بپرسید. بسیاری از تصورات اشتباه شما که عامل نگرانی‌های شماست، قبل از درمان توسط دندانپزشک ممکن است اصلاح شود و شما با خیال راحت تری در نوبتتان روی یونیت دندانپزشکی حاضر شوید. همچنین با بالابردن آگاهی خود در مورد درمان کانال ریشه که خوشبختانه امروزه از طریق دنیای دیجیتال و رسانه‌های مکتوب کار سختی نیست، می‌توانید بر برخی از ترس‌های خود که صرفا ناشی ازفقدان اطلاعات کافی و ندانستن مراحل کار است غلبه کنید!

قرارملاقات‌های منظم با متخصص دندانپزشک

تصورات و باورهای نادرست در مورد دندان

به نظرتان بعید می‌رسد که فردی بتواند برای چند دهه از زندگی خود از تجربه تلخ و دردناک پوسیدگی و خرابی دندان در امان بماند؟ چرا فکر می‌کنید اگر مسواک را بسیار سفت روی دندانتان بکشید تمیز‌تر می‌شود؟

این‌ها پرسش‌هایی است که پاسخ به آن‌ها براساس باور‌ها و تصوراتی که درباره حفظ بهداشت و سلامت دندان‌ها در ذهن بسیاری از ما به درست یا غلط جا افتاده، متفاوت است.

رعایت بهداشت مناسب دهان، یعنی استفاده از مسواک، نخ دندان و دهانشویه‌های فلوراید دار در کنار داشتن عادات مناسب تغذیه‌ای چون کاهش مصرف شیرینی‌ها و میان وعده‌های شیرین در کاهش پوسیدگی دندان‌ها بسیار موثر است. گرچه نباید نقش ژنتیک را در این زمینه نادیده گرفت. یعنی دندان‌های برخی افراد به صورت ژنتیکی بسیار مقاوم است و دیر‌تر از دیگران دچار پوسیدگی و دیگر آسیب‌های دندانی می‌شود.

دندان سالم با کاهش مصرف شیرینی و تنقلات
نیازی نیست مصرف شیرینی و شکلات را بر خود حرام کنید تا دندان‌های سالمی داشته باشید، بلکه ، برای حفظ سلامت دندان‌ها و پیشگیری از پوسیدگی آن‌ها کاهش مصرف شیرینی جات کافی است. یعنی نه تنها بهتر است شیرینی جات، کمتر مصرف شود بلکه کاهش مصرف میان وعده‌هایی نظیر پفک و چیپس نیز که از عوامل پوسیدگی زای دندانی است باید مورد توجه قرار بگیرد.
این استادیار دانشگاه تاکید می‌کند: پوسیدگی دندانی در واقع یک بیماری با منشا باکتریایی است. عامل پوسیدگی دندان در واقع در دهان همه وجود دارد، اما در اثر بی‌توجهی به رعایت بهداشت دهانی، محیط برای رشد و تکثیر آن‌ها فراهم می‌شود. در حالی که با رعایت دقیق بهداشت دهانی و اصلاح تغذیه‌ای به این عوامل بیماری زا فرصت رشد و ایجاد پوسیدگی داده نخواهد شد.

جرم گیری، مفید یا آسیب رسان؟ 
خیلی‌ها تصور می‌کنند جرم گیری به دندانشان صدمه می‌زند و آن را در برابر آسیب‌های دندانی ضعیف و آسیب پذیر می‌کند، در حالی که عکس این قضیه صادق است. در واقع، جرم یک پلاک میکروبی است که از تجمع میکروب‌های مرده‌ای شکل می‌گیرد که مواد معدنی ناشی از تغذیه و بزاق روی آن تجمع کرده است. به این ترتیب، سطح ناهمواری که بر اثر تجمع جرم در سطح دندان ایجاد می‌شود، محلی برای اقدامات تخریبی میکروب‌های عامل بیماری‌های لثه یا پوسیدگی دندان می‌شود.
بر این اساس، جرم گیری صدمه‌ای به دندان وارد نمی‌کند و برای سلامت لثه‌ها نیز بسیار مفید است، اما مانند هر کار دیگر، افراط در این کار نیز آسیب زننده است، ولی اگر با دستور دندانپزشک و در فواصل مناسب زمانی انجام شود به هیچ وجه مضر نخواهد بود. بر این اساس، بسیاری از دندانپزشکان انجام دو بار جرم گیری در سال را توصیه می‌کنند.
در پاسخ به این سوال که آیا دندان‌های عصب کشی شده زود‌تر می‌میرند: واقعیت آن است که دندان‌هایی که درمان ریشه شده‌اند از چند نظر بیشتر در معرض آسیب هستند. در واقع، تخریب زیاد نسج دندان عصب کشی شده، دلیلی بر کاهش استحکام بافت باقیمانده دندان و در نتیجه پتانسیل بالای شکستن آن است. از سوی دیگر به دلیل کاهش حس بیمار در این دندان‌ها، به طور ناخودآگاه فشار جویدن در این دندان‌ها بالا‌تر است. ناگفته نماند با ترمیم‌های صحیح و اصولی، آسیب پذیری دندان‌های عصب کشی شده تا حدی کاهش می‌یابد.

 

عمر دندان‌های شیری فقط تا هفت سالگی نیست
خیلی‌ها تصور می‌کنند دندان شیری فقط تا هفت سالگی در دهان کودک باقی می‌ماند و پس از آن این دندان‌ها می‌افتد. به همین دلیل، به حفظ سلامت و بهداشت دندان‌های شیری توجه کافی نمی‌کنند.
برخلاف این تصورات، دندان‌های شیری تا دوازده سالگی یا شاید بیشتر در دهان می‌مانند، اما اولین دندان دائمی در شش سالگی در دهان رویش می‌یابد. جالب آنکه اگر حجم پوسیدگی در دوران شیری زیاد باشد این حجم باکتری در دوره مختلط شیری و دائمی مانده و پوسیدگی در دوره دندان‌های دائمی نیز بروز خواهد کرد. همچنین اگر دندان‌های شیری بدون تجویز دندانپزشک و زود‌تر کشیده شوند، آثار بدی در دوره دندان‌های دائمی از نظر به هم ریختگی دندانی به جا خواهد گذاشت. به همین دلیل، رسیدگی‌های دندانپزشکی به دندان شیری بسیار ضرورت دارد.

پستانک، باعث نامرتبی دندان‌های کودک می‌شود
این باور درست است. در واقع، بررسی‌ها نشان داده است مکیدن پستانک در بروز عفونت گوش میانی، جلوزدگی فک و پوسیدگی دندان‌ها در کودکان موثر است. همچنین مکیدن پستانک، خطر ابتلابه عفونت قارچی دهان و برفک را افزایش می‌دهد. به بیان دیگر، پستانک سبب حرکات غیرطبیعی و تداخل در رشد طبیعی فک و دهان شده و در نتیجه موجب رشد دندانی نامناسب و چفت نشدن دندان‌ها می‌شود.
در سنین خاصی، زیاده روی در مکیدن پستانک باعث نامرتبی دندان‌های کودک می‌شود. در مواردی که والدین بروز چنین مشکلی را مشاهده می‌کنند باید به دندانپزشک مراجعه کنند.

قطره آهن، چای و قهوه دندان را نمی‌پوساند
خیلی از والدین تصور می‌کنند قطره آهن به پوسیدگی دندان فرزندشان منجر می‌شود در حالی که قطره آهن فقط به تغییر رنگ دندان‌ها می‌انجامد و هیچ خطری از نظر ابتلابه پوسیدگی دندانی ایجاد نمی‌کند. اما توصیه می‌شود در صورت استفاده از قطره آهن، سطح دندان کودکان با گاز استریل مرطوب تمیز شود.

 درباره مضرات نوشیدن چای برای دندان : اگر چای به تنهایی و نه با قند یا شکر مصرف شود، هیچ آسیبی به دندان‌ها نمی‌رساند، اما در طولانی مدت باعث تغییر رنگ دندان‌ها به سمت زرد‌تر شدن می‌شود.

خیلی‌ها فکر می‌کنند مسواک‌های برقی بهتر دندان‌ها را تمیز می‌کند، اما چنانچه روش استفاده از مسواک، صحیح باشد هیچ تفاوتی بین مسواک ساده و برقی در برداشت پلاک غذایی از روی دندان‌ها وجود ندارد، اما برای برخی افراد مانند کسانی که دچار عقب ماندگی ذهنی یا معلولیت هستند و برای کودکان که توانایی کمتری در استفاده از مسواک معمولی دارند، مسواک برقی پیشنهاد مناسب تری است.

استفاده از دهانشویه برای تمیزی دندان کافی نیست،  اما در کنار استفاده صحیح از مسواک و نخ دندان، دهانشویه به پیشرفت بهداشت دهان کمک می‌کند. همچنین سفت مسواک زدن دندان‌ها نه تنها باعث تمیز‌تر شدن آن‌ها نمی‌شود بلکه به مینای دندان‌ها آسیب می‌زند. البته باید در نظر داشت تمیز کردن سطح زبان از طریق کاهش حجم باکتری‌ها نیز به بهبود بهداشت دهان کمک می‌کند.

 

 

منتظر ماندن در مطب‌های دندان‌پزشکی

  البته این خواسته انتظار معقولی است و شکی در حقانیت برآورده شدن آن وجود ندارد. ولی مواردی پیش می‌آید که مراجعین مجبور می‌شوند بیشتر از مدتی که باید در اتاق انتظار بمانند، انتظار بکشند و کار آن‌ها راس ساعت تعیین شده شروع نشود. سلایق و سیاست‌های کاری دندان‌پزشکان مختلف در مورد زمانبندی و مدیریت زمانی حضور بیماران با هم ممکن است متفاوت باشد. مثلا مطب ما از منتظر ماندن مراجع در اتاق انتظارحس بدی پیدا می‌کنیم و معمولا مراجعین را راس زمان تعیین شده ملاقات می‌کنیم. در صورت تاخیر احتمالی هم، حداقل به طور شفاهی از مراجع شخصا معذرت خواهی می‌کنیم. در این مطلب به شرح این قضیه می‌پردازیم که چرا بعضا معطل شدن در مطب دندان‌پزشکان اتفاق می‌افتد و آیا در این قضیه تعمدی در کار است یا خیر.

معمولا دندان‌پزشک زمانی را برای انجام کار هر مراجع بر روی یونیت پیش‌بینی می‌کند. این برآورد زمان دندان‌پزشک برخی موارد ممکن است درست از آب درنیاید. چون دندان‌پزشکی شامل جنبه‌های فنی و به اصطلاح «کاردست» می‌شود، ممکن است حوادث، موارد غیرقابل پیش بینی یا تغییراتی در انتخاب درمان حین کار پیش بیاید و موجب شود که زمان پیش بینی شده برای انجام درمان، درست از آب درنیاید! ساده‌ترین این موارد را می‌توانید بی‌حس نشدن دندانتان در نظر بگیرید! بعضی اوقات اتفاق می‌افتد بی‌حس شدن دندانتان در زمان معمول به دست نمی‌آید و تمهیدات اضافی و زمان بر‌تر نیاز است تا دندان‌پزشک به زمان معمول برای بی‌حس شدن کامل دندان شما دست یابد!

گاهی سوالات و درخواست‌های خارج از برنامه مراجعین در مطب یا کلینیک روال منظم کار را به هم بزند. برخی بیماران ممکن است سوال‌های بیشتری داشته باشند یا تردیدشان در مورد انتخاب درمان دیر‌تر ازبقیه برطرف شود. ما به عنوان یک دندان‌پزشک وظیفه داریم همه تردید‌های شما را برطرف کنیم و به سوالاتتان پاسخ بدهیم، حتی اگر مجبور شویم گلایه های اتاق انتظار مراجعین بعدی را بشنویم.

مراجعینی هستند که درد شدید دچار شده و اورژانسی مراجعه می‌کنند. به حکم اخلاق، دندان‌پزشک مجبور است بین کار بقیه بیماران با نوبت قبلی، درمان اورژانسی برای این مراجعین انجام دهد. شما هم اگر خود را به جای مراجعی بگذارید که با درد شدید به مطب یا کلینیک آمده است، حق می‌دهید که کارتان زود‌تر از بقیه انجام شود!

کار خود شما هم ممکن است بیش از زمانی که انتظار دارید طول بکشد و مراجع بعدی منتظر بماند! بنابراین صرف نظر از انتظاری که ممکن است دراتاق انتظار، بکشید، منطقی است در زمان مراجعه به دندان‌پزشکی حداقل یک ساعت بعد از اتمام زمانی که برای کارتان به شما گفته شده را هم خالی بگذارید.

دندان‌پزشکی یک کار خدماتی است که با توجه به اینکه ارائه کنندگان خدمات در آن انسان‌ها هستند، خطاهای انسانی هم به‌‌ همان اندازه در آن‌ها قابل پیش بینی است. اشتباهات منشی، پرستار و دندان‌پزشک در هر کدام از مراحل نوبت دهی، برآورد زمان تخمینی، ترتیب نوبت، نحوه تنظیم حضور افراد در اتاق معاینه می‌تواند باعث شود که نظم کار به هم خورده و کار شما با تاخیر انجام شود. در این میان اختلال احتمالی در دستگاه‌ها و ابزارهای مورد استفاده توسط دندان‌پزشک را هم در نظر بگیرید. مثلا یک اشکال فنی یونیت که امر شایعی هم هست می‌تواند کل نوبت‌های آن روز کاری را دچار اختلال کند!